پر بحث ترین
روایت رسول‌زاده از روند مهندسی انتخابات هیئت رئیسه شورای شهر کاشان
رئیس پیشین شورای شهر کاشان در نطق پیش از دستور خود گفت: این که عده‌ای با هر نام و نشان و با حداقل ...
كاشان آنلاين چرا؟
 علی فلاحیان
عیادت آیت الله یثربی از مقام معظم رهبری
آیت الله یثربی با حضور در بیمارستان محل بستری رهبر انقلاب از ایشان عیادت کردند .
مسابقه مرگ در مرنجاب: 2 کشته و 3 زخمی + تصاویر
اصابت ماشین جیپ به پژو پارس در جاده مرنجاب دو کشته و سه زخمی بر جا گذاشت. یکی از این حریم‌های خیلی ...
هنر شهرستانی
 پیمان گرامی
تشكل جديد حاميان احمدي نژاد در كاشان
گفته مي شود كه به تازگي نيروهاي حامي احمدي نژاد در تشكل جديدي گرد هم آمده اند. اين افراد پس از شكست ...
انتشار نشريات مخالف دولت در دانشگاه كاشان
در اواخر اردیبهشت ماه دو نشریه دانشجویی «چشم» و «رهیاب» در دانشگاه دولتی کاشان خبر ساز شدند.
  • نظرسنجی

اگر در انتخابات مجلس در حوزه کاشان و آران وبیدگل شرکت خواهید کرد ترجیحا به کدام نامزد رأی خواهید داد؟

نامزد کاشانی - 47.2%
نامزد غیرکاشانی - 14.1%
تفاوتی ندارد - 38.7%

كل آرا: 566
اين نظرسنجي به پايان رسيده است on: 19 فوریه 2016 - 00:00

گزارشی از آیین کَل و قوچی در روستای مُزوَشِ دلیجان

رای دادن به این مورد
(1 رای)

 عباس حلواچی نشلجی

کاشان آنلاین: روستای مُزوَش ('mozvas) در ۳۳ درجه و ۵۶ دقیقه عرض شمالی و ۵۰ درجه و ۵۷ دقیقه طول شرقی در ارتفاع ۲۲۳۰ از سطح دریا قرار گرفته است که از شمال به دربجوقا، از جنوب به قالهر، از شرق به کوههای بین مزوش و از غرب به مزارع دربجوقا محدود می شود. قلعه‌ای بر بلندی(آن) است که آن را دُزُّوَر (dozzowar) می‌خوانند. (تاریخ و فرهنگ دلیجان، حسین صفری، ص۹۹)

حسن بن محمّد بن حسن قمی در کتاب تاریخ قم (قرن چهارم) در ذکر روستاهای اردهال (وراردهال) از آن با نام «مروزش» یاد می‌کند. (تاریخ قم، قمی، ص۲۰۰)

از جمله آیین‌های کهن مردم روستای مُزوَش آیین «کَل و قوچی» است. در میان چوپان‌های روستا رسم بر این است که اوایل تابستان نَرهای گلّه اعم از کَل و قوچ را از گلّه جدا می‌کنند و آنها را تنها به چرا می‌برند. در اواخر شهریور ماه و اوایل پاییز که هنگام جفت‌گیری گوسفندان در گلّه است چوپان‌ها طی آیین خاصی نرهای گلّه را برای جفت‌گیری وارد گلّه می‌کنند که به این آیین «کَل و  قوچی» گفته می‌شود.

در گذشته این آیین در دیگر روستاهای منطقه کاشان و دلیجان و نطنز نیز برگزار می‌شده است که متاسفانه از جمله آیین‌های باروری منطقه است که اکنون در بسیاری از روستاها جز خاطره‌ای از آن در یادها چیزی به یادگار نمانده است.

مولف کتاب تاریخ، فرهنگ و هنر جوشقان قالی در مورد برگزاری این آیین در بین چوپانان و گله‌داران جوشقان قالی چنین می‌نویسد:

«یکی از مراسم مهمّ دامداران، مراسم قوچ و پاجن است. در دوّمین ماه پائیز دامداران هنگامی که می‌خواهند گوسفندان نر (قوچ و پاجن) را در میان گله‌ها رها کنند جشن مفصّلی می‌گیرند، بهترین غذاها را می‌پزند و همراه خانواده و خویشان به صحرا می‌روند. لازم به توضیح است که در بین غذاهایی که در این مراسم به صحرا برده می‌شوند نباید محصولات دامی از قبیل گوشت، شیر، ماست و کره باشد چون دامداران معتقدند با انجام دادن این کار (آوردن محصولات دامی)، در آینده این محصولات در صحرا کمیاب می‌شود. بعد از صرف غذا در حالی که دعا خوانده می‌شود و دانه‌های گندم یا جو به روی گوسفندان پاشیده و انارهای درشت و آبدار به شاخ گوسفندان پرتاب می‌گردد گوسفندان نر را در میان گله رها می‌کنند و آنها معتقدند که با انجام این کار از خدا می‌خواهند که تعداد گوسفندان آنها به تعداد دانه‌های گندم یا انار زیاد شود. (تاریخ، فرهنگ و هنر جوشقان قالی، رحمت اله زرگری، ص۳۸)

برگزاری آیین «کَل و قوچی» در روستای مُزوش بدین نحو است که چوپان‌ها ابتدا غذایی به نام «چَنگالی» که مخصوص این مراسم است و از گوره ماست و شیر گوسفند و شیره انگور تهیه شده است، درست می‌کنند و به همراه افرادی که دعوت کرده‌اند از آن می‌خورند و سپس در مکانی خاص نَرهای گله را در یک ردیف قرار می‌دهند و روی کمر آنها سوار می‌شوند و به شاخ کَل‌ها سیب و پیاز می‌زنند و روی سر قوچ‌ها انار می‌شکنند.

چوپانان معتقدند که بوی پیاز باعث تحریک کَل‌ها می‌شود. همچنین معتقدند سیب باعث زایش بزغاله‌های دورنگ زیبا و همچنین انار باعث فراوانی گلّه در بهار خواهد شد. پس از اینکه سیب و پیاز به شاخ کَل‌ها زده شد و انار روی سر قوچ‌ها شکسته شد چوپان‌ها نَرها را رها کرده یا اصطلاحا آنها را «سَر» می‌دهند تا برای جفت‌گیری وارد گلّه شده تا در اصطلاح ماده‌های گلّه را «بَرانند».

چوپان ها پشت سر نَرها آب می‌ریزند و این شعر را می‌خوانند و هلهله می‌کنند:

شب در خواب دیدم که شاه مردون اومد

یک درد منُو هزارو درمون اومد

دوستام همه شاد و دشمنانم همه کور

قوچ گُزَلَم [گوش بلند] به سوی میدون اومد.

 

مردم تورک‌های (دانه‌های) اناری که روی سر قوچ‌ها شکسته شده است و به زمین افتاده را متبرّک می‌دانند و معتقدند اگر زن و شوهری بچه‌دار نمی‌شوند از این دانه‌ها بخورند حتما بچّه‌دار خواهند شد. همچنین اهالی می‌گویند خوردن دانه‌های اناری که در کَل و قوچی شکسته شده است بخت دختر، پسرهای جوان را باز می‌کند.

چوپان‌ها اولین میش یا بزی که به اصطلاح رانده می‌شود را «سر تُخمی» می‌گویند و نام آن را در دفتری یادداشت می‌کنند و هنگام به دنیا آمدن برّه یا بزغاله سرتُخمی، آن را به ارباب نشان نمی‌دهند و پیش ارباب می‌روند و در اصطلاح از او «ماشَنگولی» می‌گیرند و بعد از به دنیا آمدن بره یا بزغاله سرتُخمی همه ماده‌های گلّه خواهند زایید.

در گذشته رسم بر این بود که گلّه‌داران و چوپانان عده‌ای را برای این مراسم دعوت می‌کردند و آنها برای چوپان آجیل هدیه می‌بردند. مردم معتقد بودند آجیل کَل و قوچی باید تا ۷(هفت) روز در سفره چوپان باشد. همچنین تا ۷(هفت) روز نباید گوسفندی از گلّه خارج شود.

در قدیم رسم بود که نرهای گلّه را با گِل سرخ رنگ می‌کردند و آنها را از زیر قرآن و آیینه رَد می‌کردند و یک نفر دایره می‌زد و هنگام «سر دادن» آنها در گلّه برای آنها اسفند دود می‌کردند و روی سر گوسفندان گندم می‌پاشیدند و صلوات می‌فرستادند تا گلّه در بهار زیاد شود.

چنانچه برمی‌آید آیین «کَل و قوچی» یا آیین «قوچ و پاجن» به گونه‌ای نمودار برگزاری جشن عروسی برای گوسفندان است. اگر چه در اغلب روستاهای منطقه این رسم از میان رفته است اما خوشبختانه در روستای مُزوَش این آیین هنوز کاربرد دارد و توسط چوپان‌ها اجرا می‌شود.

 

منابع:

تاریخ، فرهنگ و هنر جوشقان قالی، رحمت اله زرگری، نشر پرسش، ۱۳۹۱.

تاریخ و فرهنگ دلیجان، حسین صفری، نشر بلخ، ۱۳۸۲.

تاریخ قم، حسن بن محمّد بن حسن قمی، تصحیح دارالتحقیق آستانه مقدسه قم، انتشارات زائر، ۱۳۸۸.

 

 

کانال خبری کاشان آنلاین را در تلگرام با آدرس زیر دنبال کنید:

https://telegram.me/kashanonlinechannel

 

ارسال نظر


کد امنیتی
بارگزاری مجدد

مکتب
what's up

                              ثبت نام در خبرنامه

گالری تصویر و چند رسانه ای

آمار بازدید

امروز718
دیروز404
این هفته3652
این ماه12220
جمع کل733106

آی پی شما 54.156.50.71
Unknown ? Unknown